Jip-en-janneketaal

Dat dictee van gisteren was heel makkelijk. En net gisteren was ik er niet. Vorig jaar was ik er trouwens ook niet. Vreemd. Zou het iets freudiaans zijn? Een van de instinkers was gisteren het begrip ‘jip-en-janneketaal’. Daarom heb ik voor u even de regels op een rij gezet. Ze komen uit de leidraad, de officiële spellingsgids. Ik schrapte hier en daar wat voorbeelden maar voor het overige is dit hun tekst. Ere wie ere toekomt en een kind kan de was doen.

Houd hieronder in de gaten het verschil tussen een samenstelling en een afleiding. Een samenstelling bestaat uit 2 of meer woorden die tezamen een nieuw woord vormen. Een afleiding bestaat uit 1 woord met een betekenisloze toevoeging waardoor het woord verbogen of vervoegd wordt.

Een afleiding van een persoonsnaam krijgt een kleine letter: marxisme bijvoorbeeld of montignaccen. Ook als de naam van een persoon ongewijzigd wordt gebruikt om een voorwerp te benoemen, vervalt de hoofdletter. Alleen als het voorwerp het product is van de arbeid of creativiteit van de genoemde persoon, behouden we de hoofdletter.

Dus: ‘Die auto is een  diesel.’ En ‘Dat lijkt me een echte Rembrandt.’

Persoonsnamen die zijn gegeven aan schepen of andere voertuigen, behouden de hoofdletter. ‘Dat is een mooie Ford.’

Een samenstelling met een persoonsnaam behoudt de hoofdletter. Alleen als de genoemde persoon niet betrokken is bij het nieuwe begrip schrijven we het woord met kleine letter. Het bekendste voorbeeld is de balkendenorm, genoemd naar de toenmalige minister-president Balkende.De norm verwijst niet naar zijn salaris maar naar het salaris van de Nederlandse minister-president. En dus is een Shakespearedrama een drama dat geschreven is door William Shakespeare en een shakespearedrama een drama dat geschreven is volgens de regels zoals die gehanteerd werden door William Shakespeare.

De hoofdletter wordt ook behouden als een instelling of een merk genoemd wordt naar een persoon: een Philipslamp. Als het verband met de persoon is verzwakt, verliest de samenstelling haar hoofdletter. Een Beatlesplaat is een plaat gemaakt door The Beatles, beatlehaar is haar zoals The Beatles, maar gedragen door iemand anders.

Samenstellingen met de naam van een uitvinder of ontdekker krijgen een kleine letter: de coopertest en montessorionderwijs. Maar als we de naam los gebruiken om expliciet naar de uitvinder of ontdekker te verwijzen, behouden we de hoofdletter.  We schrijven dus: zij heeft alzheimer maar ook: Zij heeft de de ziekte van Alzheimer.

En dan klagen mensen nog over de complexiteit van de spellingsregels! U ziet: volgend jaar gewoon meedoen, zo moeilijk is het niet.

Bekijk de leidraad zelf

Gepubliceerd door

Wout Sorgdrager

Tekstschrijver en schrijftrainer in Groningen en wijde omgeving. Mijn onderwerpen: gezondheidszorg, onderwijs, volkshuisvesting, personeel & organisatie. De not-for-profit-sector. Traint en coacht professionals.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s