Nederlands kan zoveel beter: les 2

Het Nederlands is een spons. Nederlanders zijn sponsen. Als we een woord horen dat van pas komt, aarzelen we niet. We kapen het woord. En laten er wel onze eigen grammatica op los. Zo kun je tegenwoordig een berichtje mailen, cc’en of desgewenst sms’en. Het blijft verbazingwekkend hoe makkelijk we dat soort nieuwe woorden in onze vocabulaire integreren. En hoe makkelijk we ze vervoegen. Maar ja. Dan moeten we die vervoegingen ook nog spellen.

Onlangs (9 november) schreef ik over het werkwoord ‘skaten’. Laten we het nu hebben over het werkwoord ‘daten’. Wie vorige week goed oplette, weet dat je ‘daten’ in de tegenwoordige tijd als volgt vervoegt:

  • Ik date – Jij datet – Hij datet – Wij daten

Verleden tijd
Maar nu de verleden tijd. Je kent ongetwijfeld de ’t kofschip-regel. Dan weet je ook hoe die werkt. Als de stam van een werkwoord eindigt op de klank van een van de medeklinkers uit ’t kofschip, krijgt het werkwoord in de verleden tijd er –te of –ten achter. Eindigt de stam niet op een van die klanken, dan krijgt het werkwoord in de verleden tijd er –de of –den achter. Dus:

  • Ik heette – hij heette – wij heetten
  • Ik hoorde – hij hoorde – wij hoorden

Wat is de stam van het werkwoord ‘daten’? Precies: de stam is ‘date’. Je spreekt dat uit als [deet]. Op welke klank eindigt die stam? Simple comme toujours: op de harde plofklank [t]. En dus zetten we in de verleden tijd er –te of –ten achter.

  • Ik datete – Hij datete – Wij dateten.

Cursisten zeggen dan: ‘Daar staat [deeteten].’  Ik heb mijn cursisten heel hoog maar dit klopt niet. Er staat [deeten]. De stam is ‘date’ en dat spreek je uit als [deet]. Achter dát woord schrijf je in de verleden tijd –te.

Voor wie nog puf heeft een ander werkwoord van Engelse herkomst: ‘bowlen’. Die stam eindigt niet op een van die harde plofklanken uit ’t kofschip. En dus schrijven we:

  • Ik bowlde – Hij bowlde – Wij bowlden

En voor de echte diehards een moeilijke casus. Het werkwoord ‘coachen’. Op welke klank eindigt die stam? Tja. We hebben die klank niet echt in het Nederlands. Fonetisch zou je schrijven: [tsj]. De Nederlandse Taalunie besloot dat die klank eindigt op een harde S-klank. We schrijven dus

  • Ik coachte – hij coachte – wij coachten

En  hiermee eindigt de les van vandaag.

beveiligings verbetering protocol

Visa mailde mij dat er met mijn onlinebankieren iets helemaal mis dreigt te gaan. Gelukkig hadden ze ook een ook een link bij gedaan. Als ik daarop klik, komt alles goed. Jammer was wel dat Visa nogal wat spelfouten had gemaakt in hun mail. Dus tja, dan klik ik niet.

De mail luidde:

Tijdens onze gebruikelijke beveiligings verbetering protocol, waar wij meerdere login poging fout tijdens het inloggen op uw online bank rekening genomen. Wij hebben geloofd dat iemand anders dan u probeert toegang tot uw account, om veiligheids redenen we tijdelijk hebben opgeschort uw account en uw toegang tot online bankieren beperkt is. Wij verzoeken u om de paar minuten uw account bijwerken, dit niet zal leiden tot account vergrendeld.

De mail laat mooi een belangrijk verschil zien tussen de Nederlandsse spellingsregels en de Engelse. In het Nederlands schrijven we samenstellingen aan elkaar. In het Engels niet. Wij schrijven bijvoorbeeld ‘beveiligingsverbeteringprotocol’ en ‘log-in-poging’ of zelfs ‘loginpoging’ maar het liefst natuurlijk ‘inlogpoging’. En ook ‘veiligheidsredenen’ en ‘onlinebankieren’.

Pas als de leesbaarheid in de knel komt, plaatsen we een streepje. Een koppelstreepje noem je dat, om aan te geven dat de woorden bij elkaar horen. Dus ‘centraleverwarmingsketelreparatie’ kan misschien nog maar ‘centraleverwarmingsreparatiefactuuroverzicht’ wordt moeilijker. Een print van zo’n overzicht is een ‘centraleverwarmingsreparatiefactuuroverzichtenprint’. Plaats zelf een streepje.

Nederlands kan zoveel beter: les 1

‘Meisje van 6 skate 14 maanden’. Dat is de kop waarmee de website dumpert.nl (mijn zoon is een dagje thuis) een filmpje introduceert over een meisje van 6 dat inderdaad de sterren van de hemel skatet.  Ik juich het toe dat we Engelse woorden opnemen in onze taal. Taal is iets levends. Geen hekken om onze woordenschat alstjeblieft. Maar als we nieuwe woorden opnemen, laten we dat dan goed doen. Dus vandaag de eerste les in de serie Nederlands kan zoveel beter. Zeg maar: een inburgeringscursus voor vreemde woorden.

‘De storm raast om het huis.’ Het hele werkwoord is ‘razen’. De stam van dat werkwoord is [raas]. ‘De storm’ mag je voor het gemak even vervangen door ‘hij’.  En dan hoor je het onmiddellijk: we schrijven stam + t. Dus: ‘hij raast’.

Nu dat meisje. ‘Meisje van 6 skate….’ Het hele werkwoord is ‘skaten’. Wat is de stam daarvan? Dat is niet zo moeilijk: [skate]. Want als je [en] eraf haalt, staat er [skat] en dat spreken we niet uit als [skeet].

Welnu: We vervangen ‘Meisje van 6’ voor het gemak even door ‘zij’. De regel kennen we inmiddels. We vervoegen de derde persoon enkelvoud in de tegenwoordige tijd als  stam + t. Ergo: ‘Meisje van 6 skatet 14 maanden’

Weer wat geleerd.

Dictee

Ik verzorg veel trainingen over schrijven. Hoe schrijf je een overtuigend rapport of een goede brief? Hoe schrijf je een pakkend persbericht of een leesbaar artikel voor je nieuwsbrief? Stuk voor stuk leuke onderwerpen. Maar in iedere training is toch de hamvraag:  ‘Hoe schrijf je nu eigenlijk …?’ Daarom geef ik nu ook regelmatig trainingen ‘Je Nederlands geüpdatet’. Dat is een hit. En dus hoorde ik mezelf op een gegeven moment het dictee voorlezen dat ik voor die training had gemaakt. Een leuk dictee, zeker. Maar ik kende het bijna uit m’n hoofd. Nu doe ik het anders.

De dag voor de training pak ik de krant en zoek daar de moeilijke woorden uit. Leuker voor mij, leuker voor de deelnemers. En bovendien: je ziet dat je je spelling eenvoudig kunt oefenen door gewoon de krant ánders te lezen. De Volkskrant van dinsdag 2 november bijvoorbeeld. Wees eerlijk: hoe had u het volgende dictee gemaakt?

Housefeesten, buitenproportioneel, dance-evenementen, oud-GroenLinks-Kamerlid, de havo- en vwo-scholier, mbo’ers, eenvijfde (ja: de Volkskrant hanteert de witte spelling), vestzak-broekzakroute, dvd-box, WSW-indicatie, cafés, horecaorganisaties en gestresst (ja: de Volkskrant hanteert de witte spelling).

Niet makkelijk, toch? Daarom lees je voortaan eenmaal per week een kleine cursus over spellen. Nederland kan zoveel beter!

Waarom ‘geüpdated’ fout is

In het kort de regels over de spelling van werkwoorden van Engelse herkomst.

update

Ik verzorg met enige regelmaat trainingen over spelling. En dan verbaas ik me over mezelf. Ik ben geen pietje-precies. Integendeel : ik ben misschien wel een beetje slordig. Maar zo’n spellingstraining is gewoon leuk om te doen. Waarom? Vooral omdat het zo’n hoog kruiswoordpuzzelgehalte heeft. En ook wel omdat telkens weer blijkt dat er meer orde zit in de wirwar van spelregels dan je op het eerste gezicht zou denken. Geruststellend.

Het werkwoord ‘updaten’ bijvoorbeeld. Cursisten ervaren dat als een Engels werkwoord. Ik -frik- corrigeer hen. Nee, het is een Nederlands werkwoord van Engelse herkomst. Engelsen zeggen immers ‘to update’. Spijkers op laag water, zie je mensen denken. Dat verandert als ik ze laat zien hoe je de voltooide tijd spelt: geüpdatet. Immers: de stam van ‘updaten’ is [update]. Je plaatst er ‘ge’ voor (en zet dan een trema op de ‘u’ want anders staat er ‘eu’) en een ‘t’ achter. De klank van de stam eindigt namelijk op een harde plofklank die in ’t kofschip staat.

Er zijn taaie rakkers die dat nog steeds gewoon fout vinden. Wat je ook beweert en wat je ook uitlegt. Zo ook de medewerker van de Facilitaire Dienst die de richtingaanwijsbordjes maakte voor mijn training ‘Je Nederlands geüpdatet’. Hij schreef ‘Je Nederlands geüpdated’.

En geen haan die ernaar kraaide.

%d bloggers liken dit: