Hoe voelt een beving

‘Hoe voelde dat?’ Je doet de deur open in je oudste klofje, op je sloffen met in de linkerteen een gat, over de broek heb ik het maar even niet en je wordt in de kraag gevat. ‘Meneer, mag ik u wat vragen.’ Ik had het kunnen weten. Als je hier in Leermens de deur open doet loop je per definitie een gerede kans om een journalist te treffen, wie wil er nu nog leven in het hartje van het bevinggebied waar de krimp ook nog eens genadeloos toeslaat, maar vanochtend was die kans natuurlijk nog groter. Hij stond wat verloren op het dorp. Z’n Renault (mooie auto’s rijden ze bij de NOS) bij de Leermster Stain, verder niets. En dan doet Wout Sorgdrager de deur open.

En dan mag Wout Sorgdrager vertellen hoe het voelt als je ’s nachts door een aardbeving wakker wordt geschud. U kunt dat waarschijnlijk ergens in de krochten van uw radio beluisteren maar ik ben geen prater, ik ben een schrijver.

Hoe voelt een beving? Allereerst, het waren er twee. En ten tweede, het is alsof je vrouw je een enorme zet geeft richting het buitengebied. Het is alsof de auto plotsklaps een forse bocht maakt en je je moet vastgrijpen. Het is naar.

En nee, ik word er niet bang van. Wel erg sacherijnig. Eergisteren heb ik de voor de derde maal de aannemer een rondleiding gegeven en voor de tweede keer de plannen voor de Grote Opknapbeurt aangepast. Binnen afzienbare tijd gaan ze hier royaal aan de slag en lopen hier gedurende heel wat weken mannen door mijn huis en herbeleef ik het hoe het is om een enorme zet te krijgen richting het buitengebied. Misschien zeg ik tegen die tijd: ‘Ach, het went.’ Eén ding weet ik zeker. Volgend jaar staat de aannemer weer op de stoep. En het jaar daarop weer.

Kleumen bij Randelweer

Demonstreren valt nog niet mee, zeker als het stevig waait en de temperatuur zo rond de 0 graden is en je op de Hogeweg tussen Eenum en Wirdum staat. We stonden met zo’n 100 mensen bij Randelweer, een fraaie Groningse boerderij die met veel moeite en geld door de bewoners in de loop van de tijd wordt opgeknapt. Het is een monument. Een deel van de muren wordt nu gestut. In de buitenmuur van het voorhuis zie je hoe, op plaatsen waar een binnenmuur aan de buitenmuur vastzit, de gevel naar buiten wordt gedrukt. Bevingschade. Randelweer is het decor van de zoveelste demonstratie van de Groninger Bodembeweging. Sinds 1983 had ik niet meer gedemonstreerd. Maar nu het zo pal bij mijn huis gebeurde, kon ik het niet laten.demonstratie bij EenumWaarvoor en waartegen? Ik weet het niet precies. Lambert de Bont verwoordde het goed: het vertrouwen in de NAM en het kabinet is gescheurd. Zeker sinds duidelijk is dat Kamp niet alleen het advies van het Staatstoezicht op de mijnen om de gaswinning fors te reduceren plompverloren naast zich heeft neergelegd maar zelfs heeft toegelaten dat er vorig jaar zelfs veel meer gas is opgepompt dan het jaar ervoor. En dat terwijl hij en de NAM weten dat de schade aan onze woningen, kerken en andere monumenten daardoor alleen maar groter wordt. Wie neemt zulke bestuurders nog serieus?

Groen Links-fractievoorzitter Dirk van Impe: 'Laten we ophouden met dat gerommel in de ondergrond en ons brood boven de grond verdienen'
Groen Links-fractievoorzitter Dirk van Impe: ‘Laten we ophouden met dat gerommel in de ondergrond en ons brood boven de grond verdienen’

Waarvoor en waartegen? Uiteindelijk gaat het om het gevoel dat de NAM en het kabinet ons fatsoenlijk compenseren, dat we het gevoel krijgen dat we onze boosheid en frustratie begrepen worden. Een woordvoerder van de NAM zei vorig jaar tegen mij: ‘Ik kan me voorstellen dat u het vervelend vindt.’ Tja, dan voel je je gehoord. 50 jaar lang is hier ongebreideld gas uit de bodem gepompt en zijn er door de staat miljarden verdiend. Nu we meemaken wat de schade is, geeft men niet thuis. Al die miljarden, het is gewoon op. Sorry.

Waarvoor en waartegen? Tegen de machteloosheid. Tegen het rondpompen van rapporten en expertpanels en denktanks en besluitvormingsprocessen. Vóór een fundamentele aanpak van de schade, vóór het stoppen met dat ongebreidelde oppompen van bodemschatten, vóór een andere, duurzamere manier om energie te maken. Vóór een echt goede regeling.

En voor de lente. Dat ook.

Grimmig

Ik heb een vrouw ziek thuis. Mijn vrouw. Een zware verkoudheid kluistert haar aan huis. Daardoor is er hierozoot een enorm allesoverheersend zaterdaggevoel. En toch, de sfeer is grimmig in Groningen. We zijn niet van uw scherm weg te branden. Wat hebben we gedaan om al die media-aandacht te krijgen? En waar komt die media-aandacht vandaan? Verbazing over die gekke Groningers? Spontane schaamte? Een demonstratie in Doodstil? Of allitereert het allemaal gewoon lekker en is er verder niet zo veel?

U gaat namelijk wel anders piepen als u in de gaten krijgt dat er bovenop de 6 miljard die al eerder bezuinigd is we de komende jaren al participerend jaarlijks nog eens met zijn allen met 3 miljard minder toe moeten. Die ene miljard voor Max van den Berg is natuurlijk larie. Ons huis was voor de grote aardbeving 4 ton waard (eigen schatting), nu 3 (eigen schatting). Die 100.000 euro wil ik terug. Dat mag u best samen betalen maar ik wil het wel een dezer dagen hebben. U wilde gas en ik mag daar voor opdraaien, we zijn hier malle Henkie niet.

Die ton compensatie voor de waardevermindering is overigens maar een deel van het geld. Binnenkort gaat hier behoorlijk verbouwd worden: op uw kosten maken ze er hier weer een mooi huis van zonder bevingschade. Op uw kosten gaat dat de komende 30 jaar nog zeker 6 keer gebeuren. Ik mag het regelen, ik mag de heren metselaars en schilders en stucadoors koffie schenken en blij maken met een prettige babbel over het weer en de caravan en het weekend dat geweest is, nog ver weg is of op stapel staat. En een gevulde koek. Die ik wel ergens in rekening ga brengen trouwens.

Groningers grimmig? Dacht het niet. Groningers willen nu eindelijk eens fair behandeld worden. En anders? Ja, daar vraagt u wat.

Een gevangenis

Iemand zei op de radio: ‘We zitten opgesloten in een gevangenis die instort.’ Hij werkte bij Aldel. Het ging over bevingschade. Het ging over de fatale combinatie van een onverkoopbare woning en een ontslagaanzegging. Het ging over Noordoost-Groningen. Het ging over mijn land.

Zondag zetten we de auto voor zoonlief klaar bij het station in Loppersum. Daarna wandelden we door het land over de Zuiderweg van Loppersum, via Zeerijp richting Leermens. Rechts oneindigheid, links oneindigheid. En erboven de zon. De kerk van Eenum piepte parmantig boven de bomen uit. Eenmaal in Eenum volgden we het Jacobspad, over de IJzerbaan en vervolgens langs de Kosterij en naar links. Het Jacobspad wees ons opnieuw naar links waarna we weer op de IJzerbaan zouden geraken. In die kringloop wilden we niet verzeild raken. Wij sloegen dus rechtsaf over de Schansweg naar huis. Een wandeling van anderhalf uur.

Hier en daar zagen we huizen met scheuren. Bevingschade, zeker weten. Hier en daar stonden huizen leeg. Krimp, ongetwijfeld. En – hoewel niet zichtbaar – her en der mensen die hun baan verloren en geen kant op kunnen. Inderdaad: opgesloten in een gevangenis die instort. Afschuwelijk.

Het zou echter jammer zijn als de indruk ontstaat dat het alleen maar malheur is. Noordoost-Groningen is ook rust en ruimte, vriendelijke mensen, buren die vuurwerk afsteken en het daarna opruimen, prachtige dorpjes, geploegd land, groen gras en kronkelende watertjes. Wat voor sommige mensen een gevangenis is, is voor anderen een paradijsje. De wereld zit raar in elkaar.

Hoera, een bon

De Volkskrant van zaterdag jl. beschrijft een experiment met ontwikkelingshulp. De klassieke vorm van ontwikkelingshulp bestaat uit het verstrekken van een boot, een koe, een waterput of een school. De redenering is: als je geld geeft, creëer je alleen maar onrust. En bovendien: de ontvangers geven het misschien uit aan luxegoederen of alcohol. Onderzoekers van Harvard probeerden iets anders. Ze gingen naar Kenia en gaven arme mensen geld. Achterliggend idee: Mensen weten vaak zelf het beste wat ze nodig hebben. Wat bleek? Arme mensen zijn vaak best verstandig. Ze kochten er een nieuw dak van of een koe of een motor waarmee ze een taxibedrijf begonnen.

We maken een sprongetje. Ik citeer uit het rapport van de commissie Meijer, een commissie die met voorstellen kwam om de toekomst van de aardbevingsgebieden te verbeteren. De commissie stelt voor dat Groningers (die pal boven een van de grootste aardgasvelden van de wereld wonen) hun woningen extra isoleren. Daardoor stijgt de waarde van hun huis en kost het leven minder duur en blijft er meer gas over voor … o nee. Maar isoleren is een dure hobby. Daar heeft de commissie iets op gevonden:

Voor de bekostiging ervan ontvangen zij [de bewoners, WS] een waardebon van 4.000 euro die alleen te besteden is aan het energiezuinig maken van hun pand. Deze waardebon kan worden ingezet naast eventueel aan te vragen subsidies. Voor het aanvragen daarvan wordt hulp aangeboden. De commissie meent dat met inzet van de voorgestelde waardebon de energie-prestatie van een woning of pand betekenisvol kan verbeteren waardoor de energielasten fors kunnen worden verminderd.

Ik doe er verder het zwijgen toe. En een plaatje.

gewoon geld uitdelen is zo gek nog niet, VK 23-11-2013

Toe maar

Het Gronings is prachtig. Maar ik spreek het niet. Verstaan gaat – mits men langzaam praat. Gebarentaal is niet nodig want een echte Groninger zou dat zo onderkoeld doen dat het zinloos is. Maar een paar Groningse taalgebruiken ken ik.

De mooiste is ‘Toe maar’.

In Amsterdam had dat een uitnodigende betekenis. Bijvoorbeeld: ‘ga je gang’ of ‘tast toe’. Hier betekent ‘toe maar’ heel iets anders. Stelt u zich voor. We praten over de gaswinning en de aardbevingen die dat gepomp ons bezorgt. Je klaagt je nood, je spuwt je gram en sluit af met ‘toe maar’. ‘Toe maar ‘ betekent zoiets als: ‘je wordt hoe dan ook ge …’ Sorry, ik bedoel: ‘ze moeten ons toch altijd hebben. We kunnen er toch niets aan doen.’ De ander zwijgt, tuurt even in de verte en spuugt op de grond. En zegt dan ook nog maar eens ‘toe maar’.

Vanavond gaan we in Zeerijp naar een informatie-avond van de NAM over de aanhoudende bevingschade. Ik hoop op revolutie maar ben bang voor ‘toe maar’. En dat die westerlingen dat dan op zijn Amsterdams interpreteren.

%d bloggers liken dit: