Toe maar – een update

Het Gronings is prachtig. Maar ik spreek het niet. Verstaan gaat – mits men langzaam praat. Gebarentaal is niet nodig want een echte Groninger zou dat zo onderkoeld doen dat het zinloos is. Maar een paar Groningse taalgebruiken ken ik.

De mooiste is ‘Toe maar’.

In Amsterdam had dat een uitnodigende betekenis. Bijvoorbeeld: ‘ga je gang’ of ‘tast toe’. Hier betekent ‘toe maar’ heel iets anders. Stelt u zich voor. We praten over de gaswinning en de aardbevingen die dat gepomp ons bezorgt. Je klaagt je nood, je spuwt je gram en sluit af met ‘toe maar’. ‘Toe maar ‘ betekent zoiets als: ‘je wordt hoe dan ook ge …’ Sorry, ik bedoel: ‘ze moeten ons toch altijd hebben. We kunnen er toch niets aan doen.’ De ander zwijgt, tuurt even in de verte en spuugt op de grond. En zegt dan ook nog maar eens ‘toe maar’.

Donderdag gaat Groningen naar Den Haag. Boos. Ik hoop op revolutie maar ben bang voor ‘toe maar’. En dat die westerlingen dat dan op zijn Amsterdams interpreteren.

Dit stukje komt u misschien bekend voor. Ik schreef het in 2014. Waar nu ‘Den Haag’ staat, stond toen ‘Zeerijp’. De illustratie komt van de site van de Groninger Bodembeweging.

Luid de noodklok

Foto: André van Dijk, bron: Reliwiki
De kerk van Leermens Foto: André van Dijk, bron: Reliwiki

Het kerkje van Leermens staat er zo’n duizend jaar. Duizend jaar.

De provincie Groningen telt tientallen van dergelijke kerken. Alleen in de gemeente Loppersum staan er al 13: in Eenum, Garsthuizen, Huizinge, Leermens, Loppersum, Middelstum, Oosterwijtwerd, Stedum, Westeremden, Westerwijtwerd, Wirdum, Zeerijp en ‘t Zandt. Het zijn rijksmonumenten. Het zijn bakens in het landschap. Het zijn kernen van dorpen. Het zijn godshuizen, cultuurtempels, toeristische trekpleisters.

Al die kerken hebben heel wat meegemaakt. Welke duizendjarige niet? Branden, oorlogen, stormen, uitbereidingen, restauraties, torens erbij, torens eraf, torens ernaast. Maar telkens was het een enkele kerk die in brand vloog, verwoest werd in een oorlog of door een storm of door een onoordeelkundige restauratie. En telkens waren er weer mensen die ze herstelden of wederopbouwden

Nu is de situatie anders. Nu staan al die kerken bij wijze van spreken op instorten. Eén aardbeving van meer dan 5 en ze raken zodanig beschadigd dat de schade niet te overzien is. De schoonheid van Groningen zit ‘m niet alleen in het landschap, in de lucht, in het water, in de wijdsheid. De schoonheid van het Groningen zit ‘m ook in al die kerken die stuk voor stuk ritme, maat en allure aan het Groninger land geven.

Aanstaande donderdag beslist ons parlement over het gasbesluit van Kamp. We halen geen 42 miljard kubieke meter gas uit de ondergrond. We halen maar een miezerige 39 miljard kubieke meter gas. Het moge duidelijk zijn: dat zet geen zoden aan de dijk. Een veel ingrijpender reductie is nodig om de kans te verkleinen dat forsere bevingen de provincie teisteren.

Aanstaande donderdag begint om 11.00 uur in Den Haag het gasdebat. Iemand stelde voor om in heel Groningen de noodklok te luiden. Maar daar zijn ze in Den Haag niet bijster van onder de indruk. Zou het niet geweldig zijn als aanstaande donderdag om 11.00 uur overal in het land de noodklokken luiden?

2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014
28,9 39,4 37,6 51,2 45,3 47,5 53,8 42,5

(De hoeveelheid gas in miljard kuub die de NAM de afgelopen jaren uit de Groninger bodem oppompte)

Pappen, nathouden en pompen

In de Volkskrant van vandaag lees ik dat er geen onafhankelijke organisatie komt die de schade afhandelt die de NAM hier veroorzaakt. Een beetje beteuterd zegt Jacques Wallage: Het plan voor een ‘onafhankelijke werkmaatschappij’ die de los van de NAM schade herstelt, zoals inwoners van het aardbevingsgebied de afgelopen maanden is voorgespiegeld, was achteraf  ‘te ambitieus’.  Wallage: ‘Wij zijn gebonden aan afspraken tussen de NAM en het Rijk die al eerder zijn gemaakt.’

Ik heb Wallage erg hoog. Ik begrijp het gewoon niet. Als ik benoemd zou zijn als voorzitter van een dialoogtafel die het vertrouwen moet herstellen van Groningers in de NAM en de overheid, en dit zou me overkomen, zou ik me gepiepeld voelen. Tenminste, als ik niets van die afspraken zou weten. En als ik me gepiepeld zou voelen zou ik voor de verdere eer bedanken. Maar ik ben niet benoemd tot voorzitter, klopt.

De Dialoogtafel is gewoon een communicatietruc van de NAM en het Rijk om ons het gevoel te geven dat we mee mogen praten. Pappen, nathouden. En pompen. Er is alweer een nieuwe bestemming voor het geld.

Nee, als het er echt toe doet, besluit de NAM over hoe, wat en hoeveel. Die tafel wordt een lachtertje als we niet oppassen.

De waarderegeling aardbevingen van de NAM

8 april aanstaande buigt de Dialoogtafel zich over de regeling die de NAM bedacht om mij te compenseren voor de waardedaling van mijn huis. Mijn huis was immers X waard, nu is het niks waard. U denkt nu: ‘Ah, de NAM geeft Wout Sorgdrager X.’

Dat zou inderdaad wel logisch zijn. Je berokkent door je gewroet in de grond een ander willens en wetens forse schade. Dat vergoed je.

De ‘Waarderegeling aardbevingen’ die de NAM heeft bedacht is echter anders. Je verkoopt eerst je huis en dient naderhand een claim in. Een commissie bepaalt vervolgens hoeveel verlies je leed door de bevingen.

Ik moest dit even op me laten inwerken. Goh.

Stel je woont in een prachtige provincie. In een prachtig dorpje. In een prachtig huis. Met een prachtige tuin. En een prachtige omgeving. En stel dat je desondanks toch ooit, later, misschien eens wat meer stadsstraatrumoer en cultuur om je heen zou willen. Simpel: dan zet je je huis te koop en gaat op zoek naar een huis in Stad.

En ik altijd maar denken dat het handig is om voordat je op zoek gaat naar een nieuw huis, te weten wat je oude huis ongeveer opbrengt. De NAM redeneert: koop eerst dat huis maar, dan zien we later wel. Ik ben benieuwd hoe een bank dat ziet bij het verstrekken van een hypotheek.

De NAM gaat de regeling uitleggen aan de Dialoogtafel. Meneer Rodenboog, meneer Groot, mevrouw Jansen, meneer De Bont, meneer Dieterman, meneer Van der Velde, mevrouw Van Velde-Oudijk, meneer Breukink, meneer Zijderveld, meneer Oosterhoff, meneer Boer, meneer Wigboldus, meneer Moorlag en meneer De Groot: natuurlijk luistert u beleefd. Maar daarna vraagt u net zo beleefd of meneer Van de Leemput met een beter idee komt Deze regeling is geen regeling.

Lees het persbericht van de GBB

Bestudeer zelf de waarderegeling van de NAM.

Kleumen bij Randelweer

Demonstreren valt nog niet mee, zeker als het stevig waait en de temperatuur zo rond de 0 graden is en je op de Hogeweg tussen Eenum en Wirdum staat. We stonden met zo’n 100 mensen bij Randelweer, een fraaie Groningse boerderij die met veel moeite en geld door de bewoners in de loop van de tijd wordt opgeknapt. Het is een monument. Een deel van de muren wordt nu gestut. In de buitenmuur van het voorhuis zie je hoe, op plaatsen waar een binnenmuur aan de buitenmuur vastzit, de gevel naar buiten wordt gedrukt. Bevingschade. Randelweer is het decor van de zoveelste demonstratie van de Groninger Bodembeweging. Sinds 1983 had ik niet meer gedemonstreerd. Maar nu het zo pal bij mijn huis gebeurde, kon ik het niet laten.demonstratie bij EenumWaarvoor en waartegen? Ik weet het niet precies. Lambert de Bont verwoordde het goed: het vertrouwen in de NAM en het kabinet is gescheurd. Zeker sinds duidelijk is dat Kamp niet alleen het advies van het Staatstoezicht op de mijnen om de gaswinning fors te reduceren plompverloren naast zich heeft neergelegd maar zelfs heeft toegelaten dat er vorig jaar zelfs veel meer gas is opgepompt dan het jaar ervoor. En dat terwijl hij en de NAM weten dat de schade aan onze woningen, kerken en andere monumenten daardoor alleen maar groter wordt. Wie neemt zulke bestuurders nog serieus?

Groen Links-fractievoorzitter Dirk van Impe: 'Laten we ophouden met dat gerommel in de ondergrond en ons brood boven de grond verdienen'
Groen Links-fractievoorzitter Dirk van Impe: ‘Laten we ophouden met dat gerommel in de ondergrond en ons brood boven de grond verdienen’

Waarvoor en waartegen? Uiteindelijk gaat het om het gevoel dat de NAM en het kabinet ons fatsoenlijk compenseren, dat we het gevoel krijgen dat we onze boosheid en frustratie begrepen worden. Een woordvoerder van de NAM zei vorig jaar tegen mij: ‘Ik kan me voorstellen dat u het vervelend vindt.’ Tja, dan voel je je gehoord. 50 jaar lang is hier ongebreideld gas uit de bodem gepompt en zijn er door de staat miljarden verdiend. Nu we meemaken wat de schade is, geeft men niet thuis. Al die miljarden, het is gewoon op. Sorry.

Waarvoor en waartegen? Tegen de machteloosheid. Tegen het rondpompen van rapporten en expertpanels en denktanks en besluitvormingsprocessen. Vóór een fundamentele aanpak van de schade, vóór het stoppen met dat ongebreidelde oppompen van bodemschatten, vóór een andere, duurzamere manier om energie te maken. Vóór een echt goede regeling.

En voor de lente. Dat ook.

Get real

Daar zaten we. Een zaal vol verontruste Groningers. Het Groninger Forum organiseerde vrijdagavond in Vita Nova in Middelstum een discussie-avond over wat er nu moet gebeuren. We waren het erg met elkaar eens over allerlei zaken. Onze eigen Janine Abbing ondervroeg drie Haagse politici over hoe het toch kan dat de gaskraan niet wat wordt dichtgedraaid.

Daarvoor hadden drie medewerkers van het Staatstoezicht op de Mijnen verteld dat door het huidige open-kraan-beleid de kans op een schok van 4 tot 5 op de schaal van Richter reëel is: 7%. Draaien we de kraan bijvoorbeeld voor de helft dicht, dan reduceren we die kans ook  met 50%.

Ons Janine was erg vriendelijk. Misschien gebeurt dat met je als je op het Groningse platteland woont. Dat je extreem vriendelijk wordt. Want hoe simpel kan een vraag zijn: ‘U weet dat de kans op een forse aardbeving behoorlijk groot is als u de kraan open laat staan. U zegt dat u onze veiligheid altijd voorop stelt. Toch steunt u de keuze van minister Kamp om de gaskraan niet wat dichter te draaien terwijl de onderzoeken lopen. Hoe verklaart u dat?’

De mevrouw van het CDA, haar naam staat niet op de site van het Groninger Forum, sorry, had het nog niet zo moeiljk. Haar motie was weggestemd door VVD en PvdA. En Betty de Boer (VVD) en Tjeerd van Dekken (PvdA) betoogden min of meer gezamenlijk: ‘Houd ons scherp alstublieft. Voed ons met uw informatie. Wij zijn zelf Groningers, we kennen hier de voetbalclubs, we rijden hier veel rond. Uw veiligheid gaat voor alles. We gaan Diederik Samsom uitnodigen om hier naar toe te komen. We gaan met Henk Kamp praten.’

Ze kwamen ermee weg. Een simpele vraag en een ellenlang Haags verhaal met veel empathie en veel pijn en veel respect en weinig antwoord.

Terwijl dat antwoord zo simpel is: wat denkt u nou malle Groningers, dat we bovenop de huidige bezuinigingen nog eens 12 miljard gaan bezuinigen om bij u die paar scheuren te voorkomen? 12 miljard euro. Get real.

%d bloggers liken dit: