Kunst- of vliegwerk

Een paar jaar geleden besloot staatssecretaris Halbe Zijlstra dat kunst wel met wat minder subsidie toe kon. Trouw schreef een aantal interessante artikelen over wat de consequenties waren. Erg genuanceerd, dat wel. Wij besloten om zelf maar eens de proef op de som te nemen. Wij gingen naar de voorstelling ‘Familie’ van Het Toneel Speelt, een gezelschap dat tegenwoordig ook moet dealen met de tucht van de markt.

In Trouw vertelt de directeur trots dat de voorstelling 80 maal gespeeld wordt. Dankzij die enorme aantallen kan het uit maar hoe lang Het Toneel Speelt op deze manier verder kan, is de vraag. Ik citeer Trouw: ‘Iedereen, inclusief de directeur, is ontslagen. Klamer heeft een deeltijdbaan bij theater Carré. Klamer: “Ik hou Het Toneel Speelt in stand met kunst- en vliegwerk. Maar het houdt een keer op, dat besef ik wel. Ik moet ook mijn brood verdienen. Maar ik ben er zo verliefd op dat ik nog geen afscheid kan nemen.”’

Herinnert u zich John Lanting’s Theater van de lach? Dat er iemand opgewekt babbelt over een ander in de stellige overtuiging dat die ander er niet is en dat die ander dan toch binnenkomt zonder dat de iemand het in de gaten heeft en dat dat schateren was? John Lanting redde het door onbekommerd dit soort clichés uit te melken. Welnu. Die les heeft Het Toneel Speelt kennelijk ter harte genomen. Dit gebeurt er dus als je een gezelschap de nek omdraait. Dit was geen kunstwerk, en echt van de grond kwam het niet.

Dat we desalniettemin een topavond hadden danken we voor een keer niet aan de kunsten maar aan ons 30-jarig jubileum in Groningen dat kennelijk in de schouwburg gevierd werd. Men had een mooie quiz georganiseerd: we laten de helft van het publiek bestaan uit mensen met wie je in je Groningse jaren ooit gewerkt hebt en dat moeten jullie raden wie het zijn, hoe ze heten en wat ze deden. We kwamen tot 20. De overige 380 heb ik moeten teleurstellen. Na afloop van de receptie belandden we in een echt café. Het werd weer helemaal het Theater van de lach. Ongesubsidieerd.

De John Lanting van het Theater van de lach heeft een verre neef: John Lanting van Schokkend Groningen, de beweging die actie voert tegen de gaswinning. Gisteren bezette hij in zijn entje de gaslocatie 't Zandt. Lanting werd na een achtervolging door agent op fiets uiteindelijk ingerekend en later op de avond na acties in Leermens weer vrijgelaten.
De John Lanting van het Theater van de lach heeft een verre neef: John Lanting van Schokkend Groningen, de beweging die actie voert tegen de gaswinning. Gisteren bezette hij in zijn eentje de gaslocatie ’t Zandt. Lanting werd na een achtervolging door agent op fiets uiteindelijk ingerekend en later op de avond na acties in Leermens weer vrijgelaten.

Het akkoord is dicht, we staan erachter

Na afloop van het beraad van de VVD-fractie gisteravond zei de kersverse fractievoorzitter volgens nu.nl/anp dit:

We hebben een stevige discussie gehad, maar de fractie staat in haar geheel achter het gesloten akkoord.

Er is iets geks met die zin. Wat zeg ik, er zijn enkele gekke dingen met deze zin. Lees hem, lees hem langzaam. Let eerst eens goed op de woorden die eigenlijk overbodig zouden moeten zijn: ‘stevig’, ‘in haar geheel’ en ‘gesloten’. Allicht was de discussie stevig want anders was het geen discussie, allicht staat de fractie er in haar geheel achter want anders stond de fractie er niet achter en allicht is het akkoord gesloten want anders was het geen akkoord. Dus eigenlijk staat er: we hebben erover gediscussieerd maar we staan er achter. Het woordje ‘maar’ duidt op een tegenstelling. Logisch zou zijn geweest: we hebben erover gediscussieerd en de voorstanders konden de tegenstanders overtuigen en nu staan we er allemaal achter. Dat staat er niet.

Lees die zin nóg eens. En neem het dan letterlijk. Ziet u het voor u? Het akkoord is gesloten, dicht. Er kan niets meer door. Erachter staat een fractie. In haar geheel. Net na die stevige discussie. Ziet u 41 verhitte koppen? Wat doen ze daar,  achter dat akkoord? Houden ze zich stil? Likken ze de wonden die ze opliepen in die stevige discussie?

En welke rol speelt Halbe daarin? Ik heb mijn twijfels. Een  manager die een ideologie moet bewaken … dik kans dat hij hem verkoopt. Wie biedt?

Ja. Ik schreef eerder over Zijlstra. Bijvoorbeeld dit. Maar ik heb niets tegen Zijsltra als mens.

Wat is kunst

Aleid Truijens schreef vandaag een, laten we zeggen ‘pittig’, stuk in de Volkskrant. Ze is ertegen. Ze is tegen de bezuinigingen op het persoonsgebonden budget, ze is tegen de bezuinigingen op kunst. En in dat verband citeert ze onze eigen democratisch gekozen Halbe Zijlstra die afgelopen zaterdag opgewekt meedeelde geen idee te hebben wie het schilderij maakte dat hij hoogstpersoonlijk zelf uitzocht voor aan de muur in zijn staatssecretariële kamer. Die uitspraak was me ook opgevallen. En ook ik was even geschokt. Je bent staatssecretaris van Kunst, zoekt een schilderij uit en zoekt niet even uit wie het maakte. Ik bedacht me echter dat ik al jaren twee schilderijen heb waarvan ik geen idee heb wie ze maakte. Toch maar even gekeken. Ze zijn gemaakt door Eldert Ameling, dichter in Stedum die in een eerdere carrière over postduivenraces schreef. Ik bedoel – niet alle kennis maakt je even blij.

Waarom had hij juist dit schilderij uitgezocht, vroeg de journalist zaterdag aan Zijlstra. Zijn antwoord was simpel: ‘Ik word er blij van.’ Dit was tegen het zere been van Aleid. Zij schrijft: ‘Kunst is niet wat blij maakt. Kunst is wat pijn doet en in de ziel kerft.’

Vaardig geformuleerd. Maar Aleid vertelt hier niet wat kunst is maar wat kunst moet doen.  Ik zag onlangs drie beschilderde schoolborden van Gerriet Postma. Ik werd er blij van. Ik zag werk van Yvonne Struys. Ik werd er stil van. Ik zag werk van Leen Kaldenberg. Het ontroerde me. Maar mijn ziel is nog steeds intact.

Ik ben bang dat we in onze discussies over subsidies aan kunst het maar niet moeten hebben over wat kunst is en wat kunst moet doen. Laten we het hebben over Halbe. Want dit is de foto van het schilderij waar Aleid op doelt. Ik wilde even kijken wat Ronald achter zijn bureau had hangen. Dat kon ik niet vinden. Maar een saillant detail is wel goed zichtbaar. Halbe gebruikt een Dell. Ronald een Apple. De manager versus de artiest. Trouwens. Wat zegt het over je, als je blij wordt van dat schilderij?

Halbe in kunst

Veel managers hebben er last van. Ze komen ergens nieuw binnen, ze kennen geen mens in het bedrijf, hebben geen idee waar het überhaupt over gaat en denken maar aan een ding: ‘Wat kan ik hier veranderen?’ Let op de formulering. Ze denken niet ‘Wat kan hier anders?’ of ‘Wat kan hier beter?’ maar ze denken ‘Wat kan ik hier veranderen?’ De kosten van deze daadkracht noemen ze ‘frictiekosten’. Dan denk ik aan schuivende aardlagen en de frictie die dat oplevert.

Zie je de stoffige weg? Voel je de hitte van de woestijn? Zie je Halbe de saloon naderen? Hoor je de mondharmonicamuziek van Sergio Leone? Heel even staat hij stil voor de saloondeuren. Dan trapt hij de klapdeuren open en stapt de donkere ruimte binnen. Zijn ogen vernauwen zich. Zijn handen hangen losjes bij de revolverholsters. Zijn fietssleuteltje heeft hij netjes in zijn binnenzak. Halbe is in town.

Onze staatssecretaris van (of is het voor?) cultuur schrapt een paar honderd miljoen per jaar bij de kunsten. Verwacht van mij geen uitspraken over de redelijkheid of rechtmatigheid van die operatie. Mij gaat het meer om het mannetje Zijlstra. Voor dit stukje bezocht ik zijn toenmalige website. Dat was echt een aanrader. Inmiddels is die site verwijderd. Over zijn huwelijk schreef onze staatssecretaris bijvoorbeeld: ‘Ondanks het feit dat we allebei ontzettend druk zijn weten we toch tijd voor elkaar te vinden en dat is iedere keer een feestje.’ Toevallig, dat hebben mijn vrouw en ik net zo.

Halbe bruist van de dadendrang. Hij fietst alsof zijn leven ervan af hangt. Hij reist graag en hij leest. Maar hij beperkt wel zich tot lichte kost. Tom Clancey, Tolkien, Dan Brown en verdomd, Geert Mak. Wat me opvalt in zijn zelftypering is het ontbreken van het woord ‘kunst’.

Halbe komt de wereld van de kunst voor het eerst binnen. Hij trapt de deur open en ziet ogenblikkelijk wat er mis is. Daar gaat veels te veel geld naar toe. Dat kan anders en dat moet dus anders. Ik begrijp uit de Volkskrant dat hij de plannen een jaar naar voren schuift. Kan hij de frictiekosten ook betalen.

%d bloggers liken dit: