Altijd

De kalender van 2012, het achterblad van de poëziekalender 2013, de tariefswijzigingen 2014 van Essent, de afvalwijzer 2014, ze liggen broederlijk op of achter mijn bureautje. Er eindigde een oud jaar, er begon een nieuw jaar en laten we er gemakshalve maar van uitgaan dat ook dat nieuwe jaar weer een oud jaar wordt en eindigt. Ergens draait de drukpers al warm voor de kalender 2015.

Een relatie in de communicatie begint zijn nieuwjaarswens als volgt (ik citeer echt letterlijk):

Niets blijft bij altijd hetzelfde. Dat geldt voor jou persoonlijk en ook voor de organisaties waarvoor je werkt. Verandering is essentieel. Vaak boeiend en uitdagend, maar soms is het eng en roept het weerstand op. Meestal is dat geen weerstand tegen de verandering zelf, maar tegen het proces. Optimale communicatie is dan van het grootste belang.

Optimale communicatie, ik ben voor. Op dat achterblad van de poëziekalender staat een gedicht van Kopland. Het gaat over altijd, over verandering, over weerstand tegen een proces.

Je kijkt over het land en je noemt het
het grensland maar dit land heeft geen naam

je denkt dat het land daar voor jou bedoeld is
maar je weet het is voor niemand bedoeld

je wilt dat dit land er altijd al was
er altijd zal zijn maar er is geen altijd

je weet het toeval heeft je gemaakt en breekt je
ergens weer af waar en wanneer in dit land

je leest: dit uitzicht is het geval
en: het geheim van de wereld is het zichtbare

niet het onzichtbare

Optimaal

Onlangs kwam een lijst mijn scherm voorbij met 25 (en ik citeer) ‘Slechte, uitgewoonde of nietszeggende marketingkreten’. De lijst was afkomstig van een ‘marketing platform voor mensen met marketing gerelateerde vragen.’ Een reclamebureau dus.

De marketeers gispen het gebruik van woorden en termen als ‘jong en dynamisch’, ’uniek’, ‘no-nonsense’ en ‘nieuw in Nederland’. De lijst is volgens mij een mooi voorbeeld van het verschil tussen gelijk hebben en gelijk krijgen. Neem het zinnetje ‘wij streven ernaar optimale service te leveren’ Inderdaad. ‘Optimaal’ betekent hier echt niets. Ja, het betekent dat de leverancier zich heilig voorneemt om zo goed mogelijk te presteren. Maar als de omstandigheden even tegenzitten, kan hij er verder ook niets aan doen. Overmacht. Sorry. Helaas. Daar heb je als klant nauurlijk niet zoveel aan.

Dus onze marketeers hebben gelijk. Het is loos Nederlands.

Toch krijgen ze ongelijk. Zolang onze lezers denken dat het goed is, is het goed. ‘Optimaal’ heeft bij veel lezers nu eenmaal een positieve klank. Die lezers van ons weten gewoon niet beter. Ik pleit niet voor het gebruik van dit soort woorden en kreten. Ik pleit als tekstschrijver voor effectief Nederlands. Voor Nederlands dat werkt. En als ‘optimaal’ werkt, is het goed.

Maar laten we tegelijkertijd alle leraren Nederlands, alle ouders en alle Klokhuisauteurs oproepen om onze kinderen taalbewust te maken. Zodat ik alsnog ongelijk krijg en mijn pleidooi voor effectief Nederlands ook een pleidooi wordt voor goed Nederlands. Althans, voor zo goed mogelijk Nederlands.

Bekijk de lijst zelf

Behoorlijk cruciaal

Sommige woorden doen het een tijdje goed. ‘Optimaal’ bijvoorbeeld. Je kon geen interview horen of iemand repte van een ‘optimale prestatie’ of een ‘optimalere prestatie’. En ik maar roepen voor de buis: ‘optimaal’ is ‘zo goed mogelijk’. Dat woord betekent dus eigenlijk helemaal niets. Het zegt helemaal niets. En het heeft al helemaal geen overtreffende trap. Dat is nu eindelijk opgepikt en van ‘optimaal’ horen we weinig meer.

Maar nu ‘cruciaal’. Er zijn dingen die onbelangrijk zijn. Andere dingen zijn belangrijk en soms, heel soms, is iets gewoon cruciaal. Zonder balvaste nummer 10 is Ajax gewoon een gewone club met vaardige spelers die niet willen schieten maar pingelen. Die nummer 10 is cruciaal voor het succes van Ajax. Maar tegenwoordig is heel veel cruciaal. Het woord is overal. En wat erger is, we gaan er weer mee dribbelen. Dingen zijn nu ‘behoorlijk cruciaal’. Of ‘erg cruciaal’ en soms zelfs ‘crucialer’. Lieve, lieve lezers:  als iets cruciaal is, is het noodzakelijk. En iets wat noodzakelijk is, is niet een beetje noodzakelijk. Nee, cruciaal mag wel weer weg. Maar wat komt er dan?

Ik gok op ‘ultiem’. ‘Voor een ultiem fris gevoel’, hoorde ik in een commercial voor, sorry, maandverband of iets dergelijks. En ik kan het niet laten. Op zo’n zinnetje ga ik broeden. Een fris gevoel, ja dat kan ik me voorstellen. En ik kan me ook nog voorstellen dat je je erg fris voelt. Maar ultiem fris? Dat lijkt me een nare gewaarwording.

Het zegt wel wat over de tijdgeest: we zijn aldoor op zoek naar de overtreffendste trap.