Correct Nederlands

Aanstaande woensdag verzorg ik in Uithuizermeeden een training Verzorgd Nederlands. Het is een try-out voor meer trainingen hier in het hoge Noorden. ‘Hé Sorgdrager,’ zie ik u denken, ‘de namen van windstreken schrijven we met een kleine letter!’ Ja, dat klopt maar als we er een geografisch, economisch of politiek gebied mee bedoelen, gebruiken we een hoofdletter. Dus: ‘Het hoge Noorden begint ten noorden van Groningen.’

De Volkskrant – trots sponsor en facilitator van het Groot Dictee der Nederlandse taal – laat enkele deelnemers aan het woord over het belang van correcte spelling.  Wat mij opvalt in hun redenering is vooral dat correctheid geen doel op zich is. Waar het om gaat zijn drie dingen:

  • spelfouten leiden af
  • een tekst is heel vaak een visitekaartje
  • spelfouten zijn slecht voor het imago

Het blijft jammer dat het allemaal zo defensief is geformuleerd. Daarom heb ik het liever over verzorgd Nederlands. Dat is Nederlands waaraan de lezer ziet dat de afzender er aandacht aan besteedde. Zoals Hilco Buisman (47), eigenaar snackbar Rian in Hardenberg:

‘Ik ben geen spellingspecialist, maar let er zeker op. Klanten spreken me aan als er iets verkeerd op de kaart staat. Sjasliek, dat kan je wel op vier manieren schrijven. Dan kijk ik hoe het op de verpakking staat. En of het een beetje oogt, wat ik er dan van maak. Want ja, dat telt ook hè?’

In Hardenberg heb ik veel trainingen verzorgd maar ik kan niet zeggen dat ik snackbar Rian ken. Eigenlijk wel jammer want ik had graag het gesprek gebracht op de spelling van kroketje, frikandel en berenhap naast frikadel, croquet en beregoed. Maar er is in Uithuizermeeden wel café-petit-restaurant Royal. Misschien dat ik daar maar eens langs ga.

Geupdated geüpdated geüpdatet ge-updated ge-updatet

Waarom de voltooide tijd van ‘updaten’ ‘geüpdatet’ is en niet ‘geüpdated’. Het draait om de stam van het werkwoord. Hoe schrijven we die in het Nederlands?

‘Laatst raakte een collega tijdens het teaën echt helemaal buiten zinnen. Wat doe je dan? Dan bitchslap je haar. Toch? Jammer was dat een andere collega graag vlogt en alles razendsnel youtubede. Dat is niet zo erg maar als er mensen zijn die wat wilfen en hun telefoon gewebenabled hebben, kunnen zij mijn imagoschade behoorlijk upscalen als zij dat filmpje uploaden en daar ook nog even over twooshen om zo hun eigen imago een boost te geven. Uiteindelijk viel het mee. Mijn vrouw outpacete zichzelf toen ze haar hand over heur hart streek en de freakende collega outplacete en niet mij.’

Wat is Nederlands toch een rijke taal. Die rijkdom danken we onder andere aan ons vermogen om schaamteloos te jatten. De nieuwe woorden die dan ontstaan noemen we ‘leenwoorden’ maar het is bij leenwoorden over het algemeen ‘hebben is houden’.

En vervolgens moeten we ze gebruiken. In spreektaal is dat geen enkel probleem. En die woorden correct schrijven is ook niet zo moeilijk. Genootschap Onze Taal, ook uw genootschap, heeft een prachtig overzicht gemaakt van meer dan 1000 leenwerkwoorden uit het Engels. Klik en geniet. Kijk op http://www.onzetaal.nl/taaladvies/advies/engelse-werkwoorden. Je kunt vervolgens ook zelf een leuk dictee met Engelse leenwerkwoorden maken.

Je vindt op de site van Onze taal ook de regels. Die regels zijn simpel maar moeten wel correct worden toegepast. Het draait daarbij eigenlijk maar om één ding: wat is de stam van het werkwoord? Neem het werkwoord ‘outplacen’. De stam is gewoon [ouplace]. Wil je dat in de voltooide tijd zetten dan zet je er [ge] voor en een [t] achter. Bij updaten geldt hetzelfde. Je schrijft dus ‘geüpdatet’. Die umlaut op de [u] is nodig omdat anders de tweeklank [eu] ontstaat, zoals in ‘Apenheul’.

Spelling

Vorige week vrijdag kreeg ik van een trouwe lezer een onvoldoende. Dat doet pijn. Je stopt je ziel en zaligheid in zo’n stukje en dan krijg je een tik op de vingers omdat je twee spelfouten maakte. Ik meen te weten dat Egbert zijn ‘foei’ met een knipoog toediende maar toch. Het is veelzeggend. Hij rept niet over de inhoud maar over de spelling.

Egbert voegde aan zijn ‘foei’ een bespiegeling toe over een belangrijk voordeel van de Engelse spellingsaanpak: men volgt al eeuwenlang min of meer de zelfde spelling. Daardoor kan een Engelse havo-leerling redelijk eenvoudig Shakespeare lezen terwijl voor zijn Nederlandse collega Vondel in de originele spelling nauwelijks leesbaar is. Egbert laat verder zien dat de spelling ‘pannenkoek’ onzin is. Het origineel is ‘pankoek’. Dat verbasterden we tot ‘pannekoek’ omdat dat gewoon beter bekte. Maar een pannenkoek is geen koek van pannen en ook geen koek waar je pannen (meervoud) voor nodig hebt: één pan volstaat.

Klopt, klopt. Chris en ik fietsten afgelopen weekend door het prachtige Zuid-Limburg. Ik constateerde tot mijn genoegen dat de bakker in Gulpen de tussen-n-regels kent: hij verkoopt rijstevlaai en kersenvlaai. Spellen is per definitie een arbitraire zaak. Daar heb je arbiters voor nodig. En goede regels. Taal ontwikkelt zich in een moordend tempo. De spellingsregels hobbelen daar hijgend en puffend achteraan. Een beetje zoals ik Chris volgde op de Keutenberg. (Daar stond overigens op het wegdek met grote letters gekalkt: ‘Hup Wout’. Dat vond ik een leuk Vaderdagcadeau van mijn beide zonen.)

Dat die Engelse jongen Shakespeare kan lezen zegt mij niet zo veel. Ik las nog even Vondels ‘Kinderlijk’. Een prachtig gedicht dat inderdaad in de oude spelling moeilijk leesbaar is. Maar in de moderne spelling heeft het toch ook gewoon een toelichting nodig. Want ik vraag me af of de gemiddelde Nederlandse havist makkelijk uit de voeten kan met ‘Leer dan reizen met gepeizen / Naar paleizen, uit het slik / Dezer werreld, die zo dwerrelt. / Eeuwig gaat voor ogenblik.’

Spelling is belangrijk. Niet omdat we een tekst anders niet meer zouden kunnen lezen. Nee, spelling is belangrijk omdat het getuigt van aandacht en respect voor de lezer. En nou maar hopen dat ik geen fauten maakte.

Liket u mij dan like ik u

Over de spelling van het inmiddels Nederlands werkwoord ‘liken’.

De Volkskrant van vandaag schrijft over het groeiend aantal mogelijkheden om je waardering uit te spreken op websites. Onder veel berichten zie je een opgestoken duim, een ‘like-knop’ of een plusje. Ik geloof dat mijn eigenste WordPress mij dat ook mogelijk maakt. Sterker, ik zag zojuist dat ook u onder dit stukje die knop in kunt drukken. Maar u doet dat kennelijk niet…Nou ja, vrijheid blijheid.

Maar het klopt ook wel. Het zijn met name jongeren die deze knoppen indrukken. Pubers groeien door over alles en iedereen een mening te geven. Het indrukken van zo’n knop geeft kennelijk een goed gevoel. Het is de bevestiging van het feit dat je ergens bij hoort. Of juist dat je je ergens tegen afzet. En dat is natuurlijk ook een manier om ergens bij te horen.

Ik ben niet zo geïnteresseerd in die knop. Echt niet. U hoeft echt niet te drukken. Het is overigens wel gewoon gratis hoor. Ik ben meer geïnteresseerd in wat we als spellers doen met die knoppen. De auteur van het Volkskrant-artikel durfde het niet aan om ‘liken’ te vervoegen. Zij schreef eromheen. Ze heeft het overigens wel over de ‘like-knop’ en over ‘diggen’. Dat laatste werkwoord verwijst naar een website waar men sites niet ordent op onderwerp of desnoods op alfabet maar op waarderingen. De sites met de hoogste waarderingen staan bij ‘Digg’ bovenaan. De opmaakredacteur durfde het wel aan: hij schreef op de voorpagina van het tweede katern ‘Waarom we liken liken’. Dat vind ik nou leuk.

Maar goed, even het oefeningetje. Laten onze kennis van het spellen van de werkwoordsvormen maar even updaten. Leest u even mee? Ik like u, jij liket mij, wij liken hun (of is het hen?), ik heb u geliket, het veel gelikete artikel blijkt tegen te vallen. Digt u dat?

Expert

De wereld staat in brand. En waar gaat dit stukje over? De spatie. Kerncentrales, tsunami’s, de politieke toestand in Noord-Afrika en wc’s in Nederlandse sprinters, daar heb ik geen verstand van. Hoewel het opmerkelijk is hoe snel je expert wordt. Ik schreef ooit op basis van enkele boeken en een gezonde dosis eigen ervaring en eigendunk voor leren.nl de cursus ‘Licht denken’. Kijken? Rond de kerst werd ik gebeld door de radio of ze me daar live over mochten interviewen… Had ik toen maar ‘ja’ durven zeggen.  Ik bedoel: wie ooit een cursus ‘Stralingshygiëne’ volgde en kan buikdansen bespreekt morgen Japan bij ‘De wereld draait door’.

Maar goed, de spatie. De Volkskrant schreef onlangs over gepofte aardappel- en waterverkopers op het Tahirplein. Hoe Engelsen bovenstaande categorie professionals zouden omschrijven weet ik niet. Maar in het Nederlands staat hier dat die arme aardappel- en waterverkopers gepoft zijn.

De spatie kan een nieuwe bron van vermaak worden. Kijk bijvoorbeeld eens op www.spatiegebruik.nl. Ik geef toe: er zitten frikkige, betweterige commentaren bij. Die lees je gewoon niet. Maar veel voorbeelden zijn prachtig. Wat vindt u van ‘warme truiendag’? Of ‘Nijntje kussen 5 euro’.  En ten slotte: ‘Grote wanbetalers-actie politie levert elf duizend euro op.’ Die elf boft maar.

De regel. Zelfstandig naamwoorden die zijn opgebouwd uit meer zelfstandig naamwoorden of uit meer zelfstandig naamwoorden + een bijvoeglijke naamwoord, schrijven we aaneen. Het enige criterium is leesbaarheid. Wordt het woord moeilijk leesbaar dan mag u naar eigen goeddunken een verbindingsstreepje plaatsen. We schrijven dus ‘gepofteaardappel- en waterverkopers’. En wie z’n lezers wil verwennen zet nog een streepje na ‘gepofte’.

Overigens wil ik hier graag melden dat ik niet heel goed kan buikdansen maar wel een beetje. En van spaties heb ik ook verstand.

Je Nederlands geüpdatet

Hoe spel je vervoegingen van werkwoorden van Engelse herkomst? Opmerkelijk: alleen vrouwen volgden mijn workshop daarover.

Afgelopen dinsdag 8 maart verzorgde ik een korte workshop over spelling. Hoe spel je vervoegingen van werkwoorden van Engelse herkomst? Waarom is het Koninginnedag zonder tussen-n en koninginnensoep mét tussen –n? Van die dingen. Er waren 10 deelneemsters. Er was geen deelnemer.

Dat blijft me verbazen. Dit soort trainingen zijn duidelijk geen mannending. Hoe komt dat toch? Spellen mannen zoveel beter? Nee, die indruk heb ik niet. Ik gok toch op de theorie dat vrouwen geen fouten durven maken. Mannen denken: ‘Ach, als ik niet zie dat het fout is, ziet een ander het ook niet.’ Helemaal ongelijk geef ik die mannen niet. Waarom je best doen voor iets wat toch niemand ziet?

Toch is dat een riskante strategie. Het aantal werkwoorden van Engelse herkomst groeit. Je kunt je voorstellen dat een dictee binnenkort deel uit maakt van een assessment. En wie dan gestrest de stresstest niet haalt, loopt kans om geoutplacet te worden. Of gedeletet. En wat is het dan sneu als je dát niet kunt spellen.

%d bloggers liken dit: