Secretaressedag geüpdatet

550secretaressedagCrop

Ik herinner me dat, toen ik nog echt een baan had, je ’s avonds bij het naar huis gaan precies kon zien wanneer het secretaressedag was. Tientallen dames verlieten die dag het gebouw met een grote bos bloemen. Hoe slechter de baas, hoe groter de bos.

Ik heb geen baan meer en vervreemd dus enigszins van het echte leven. Maar als je nu tientallen dames met een bos bloemen hun werkplek ziet verlaten, is het Valentijnsdag. Secretaressedag wordt tegenwoordig anders ingevuld. Met wellness bijvoorbeeld of een training of, de crisis is immers alweer voorbij, met allebei.

De afgelopen jaren verzorgde ik op secretaressedag workshops over de nieuwe spelling. Dat is in feite zo’n combi van wellness en training. Hoe gek ook, een workshop over spelling is namelijk gewoon leuk. Dat heeft drie oorzaken. In de eerste plaats is het leuk om iets heel concreets te leren. Waarom schrijf je tegenwoordig ‘pannenkoek’ in plaats van ‘pannekoek’? Hoe schrijf je ‘sms’je’? En hoe vervoeg je het werkwoord ‘upgraden’? Je wist het niet en na afloop weet je het wel. In de tweede plaats is het soms ook gewoon lachwekkend. Je ziet namelijk wat de gevolgen zijn als je rigide vasthoudt aan regels. ‘De geüpdatete brief moet alsnog geüpgraded worden.’ Het is correct maar het voelt vreemd.

Maar de belangrijkste oorzaak is gewoon het heerlijke schoolbankjesgevoel dat zo’n workshop oproept. Alleen al het dictee. Ik open zo’n workshop met een dictee en onmiddellijk ontstaat er een wat gespannen, giechelige sfeer die omslaat in een wat gespannen stilte als ik begin met voorlezen. We zijn weer helemaal terug in vroeger. Niet aan te bevelen dus voor mensen met hele slechte herinneringen aan school. Voor de anderen: ik lees eerst de hele zin voor en dan de zin in stukjes. Pennen klaar?

Waarom ‘geüpdated’ fout is

Ik verzorg met enige regelmaat trainingen over spelling. En dan verbaas ik me over mezelf. Ik ben geen pietje-precies. Integendeel : ik ben misschien wel een beetje slordig. Maar zo’n spellingstraining is gewoon leuk om te doen. Waarom? Vooral omdat het zo’n hoog kruiswoordpuzzelgehalte heeft. En ook wel omdat telkens weer blijkt dat er meer orde zit in de wirwar van spelregels dan je op het eerste gezicht zou denken. Geruststellend.

Het werkwoord ‘updaten’ bijvoorbeeld. Cursisten ervaren dat als een Engels werkwoord. Ik -frik- corrigeer hen. Nee, het is een Nederlands werkwoord van Engelse herkomst. Engelsen zeggen immers ‘to update’. Spijkers op laag water, zie je mensen denken. Dat verandert als ik ze laat zien hoe je de voltooide tijd spelt: geüpdatet. Immers: de stam van ‘updaten’ is [update]. Je plaatst er ‘ge’ voor (en zet dan een trema op de ‘u’ want anders staat er ‘eu’) en een ‘t’ achter. De klank van de stam eindigt namelijk op een harde plofklank die in ’t kofschip staat.

Er zijn taaie rakkers die dat nog steeds gewoon fout vinden. Wat je ook beweert en wat je ook uitlegt. Zo ook de medewerker van de Facilitaire Dienst die de richtingaanwijsbordjes maakte voor mijn training ‘Je Nederlands geüpdatet’. Hij schreef ‘Je Nederlands geüpdated’. En geen haan die ernaar kraaide.

Ps: de oplettende lezer (en dat waren er zo’n 5000) kent deze blog. Ook deze week dien ik u nog een ‘best of’-selectie op, wegens drukke werkzaamheden in Marokko.

Geupdated geüpdated geüpdatet ge-updated ge-updatet

Waarom de voltooide tijd van ‘updaten’ ‘geüpdatet’ is en niet ‘geüpdated’. Het draait om de stam van het werkwoord. Hoe schrijven we die in het Nederlands?

‘Laatst raakte een collega tijdens het teaën echt helemaal buiten zinnen. Wat doe je dan? Dan bitchslap je haar. Toch? Jammer was dat een andere collega graag vlogt en alles razendsnel youtubede. Dat is niet zo erg maar als er mensen zijn die wat wilfen en hun telefoon gewebenabled hebben, kunnen zij mijn imagoschade behoorlijk upscalen als zij dat filmpje uploaden en daar ook nog even over twooshen om zo hun eigen imago een boost te geven. Uiteindelijk viel het mee. Mijn vrouw outpacete zichzelf toen ze haar hand over heur hart streek en de freakende collega outplacete en niet mij.’

Wat is Nederlands toch een rijke taal. Die rijkdom danken we onder andere aan ons vermogen om schaamteloos te jatten. De nieuwe woorden die dan ontstaan noemen we ‘leenwoorden’ maar het is bij leenwoorden over het algemeen ‘hebben is houden’.

En vervolgens moeten we ze gebruiken. In spreektaal is dat geen enkel probleem. En die woorden correct schrijven is ook niet zo moeilijk. Genootschap Onze Taal, ook uw genootschap, heeft een prachtig overzicht gemaakt van meer dan 1000 leenwerkwoorden uit het Engels. Klik en geniet. Kijk op http://www.onzetaal.nl/taaladvies/advies/engelse-werkwoorden. Je kunt vervolgens ook zelf een leuk dictee met Engelse leenwerkwoorden maken.

Je vindt op de site van Onze taal ook de regels. Die regels zijn simpel maar moeten wel correct worden toegepast. Het draait daarbij eigenlijk maar om één ding: wat is de stam van het werkwoord? Neem het werkwoord ‘outplacen’. De stam is gewoon [ouplace]. Wil je dat in de voltooide tijd zetten dan zet je er [ge] voor en een [t] achter. Bij updaten geldt hetzelfde. Je schrijft dus ‘geüpdatet’. Die umlaut op de [u] is nodig omdat anders de tweeklank [eu] ontstaat, zoals in ‘Apenheul’.

Liket u mij dan like ik u

Over de spelling van het inmiddels Nederlands werkwoord ‘liken’.

De Volkskrant van vandaag schrijft over het groeiend aantal mogelijkheden om je waardering uit te spreken op websites. Onder veel berichten zie je een opgestoken duim, een ‘like-knop’ of een plusje. Ik geloof dat mijn eigenste WordPress mij dat ook mogelijk maakt. Sterker, ik zag zojuist dat ook u onder dit stukje die knop in kunt drukken. Maar u doet dat kennelijk niet…Nou ja, vrijheid blijheid.

Maar het klopt ook wel. Het zijn met name jongeren die deze knoppen indrukken. Pubers groeien door over alles en iedereen een mening te geven. Het indrukken van zo’n knop geeft kennelijk een goed gevoel. Het is de bevestiging van het feit dat je ergens bij hoort. Of juist dat je je ergens tegen afzet. En dat is natuurlijk ook een manier om ergens bij te horen.

Ik ben niet zo geïnteresseerd in die knop. Echt niet. U hoeft echt niet te drukken. Het is overigens wel gewoon gratis hoor. Ik ben meer geïnteresseerd in wat we als spellers doen met die knoppen. De auteur van het Volkskrant-artikel durfde het niet aan om ‘liken’ te vervoegen. Zij schreef eromheen. Ze heeft het overigens wel over de ‘like-knop’ en over ‘diggen’. Dat laatste werkwoord verwijst naar een website waar men sites niet ordent op onderwerp of desnoods op alfabet maar op waarderingen. De sites met de hoogste waarderingen staan bij ‘Digg’ bovenaan. De opmaakredacteur durfde het wel aan: hij schreef op de voorpagina van het tweede katern ‘Waarom we liken liken’. Dat vind ik nou leuk.

Maar goed, even het oefeningetje. Laten onze kennis van het spellen van de werkwoordsvormen maar even updaten. Leest u even mee? Ik like u, jij liket mij, wij liken hun (of is het hen?), ik heb u geliket, het veel gelikete artikel blijkt tegen te vallen. Digt u dat?

Je Nederlands geüpdatet

Hoe spel je vervoegingen van werkwoorden van Engelse herkomst? Opmerkelijk: alleen vrouwen volgden mijn workshop daarover.

Afgelopen dinsdag 8 maart verzorgde ik een korte workshop over spelling. Hoe spel je vervoegingen van werkwoorden van Engelse herkomst? Waarom is het Koninginnedag zonder tussen-n en koninginnensoep mét tussen –n? Van die dingen. Er waren 10 deelneemsters. Er was geen deelnemer.

Dat blijft me verbazen. Dit soort trainingen zijn duidelijk geen mannending. Hoe komt dat toch? Spellen mannen zoveel beter? Nee, die indruk heb ik niet. Ik gok toch op de theorie dat vrouwen geen fouten durven maken. Mannen denken: ‘Ach, als ik niet zie dat het fout is, ziet een ander het ook niet.’ Helemaal ongelijk geef ik die mannen niet. Waarom je best doen voor iets wat toch niemand ziet?

Toch is dat een riskante strategie. Het aantal werkwoorden van Engelse herkomst groeit. Je kunt je voorstellen dat een dictee binnenkort deel uit maakt van een assessment. En wie dan gestrest de stresstest niet haalt, loopt kans om geoutplacet te worden. Of gedeletet. En wat is het dan sneu als je dát niet kunt spellen.

De d’s en t’s in werkwoorden

Gisteren klonk ik nog zo opgewekt. Niets aan het handje. Dan sla ik Onze Taal open, het maandblad van het Genootschap Onze Taal. Ik schrik van de kop: ‘Ontspannen over d en t’ Frank Jansen (Rijksuniversiteit Utrecht) onderzocht hoe erg we het vinden als we spelfouten in teksten zien. Dat valt wel mee.

Dat valt mij wat tegen. Ik moet het hebben (akkoord, gelukkig is het niet het leeuwendeel van m’n omzet) van trainingen over spelling. En bovendien: spelling staat voor aandacht. Aandacht voor je tekst. Aandacht voor je lezer. En misschien ook wel aandacht voor traditie. Maar feiten zijn feiten. En zaken zijn zaken. Jansen concludeert:

‘Het begint er dus zo langzamerhand op te lijken dat men moeite heeft om werkwoordfouten te onderkennen. Als men dat wel kan, let men er niet zo op. En als men er wel op let, hecht men er weinig waarde aan.’

Zakelijk gezien hoef ik me dus bij nader inzien geen zorgen te maken. Wie geen spelfouten maakt, vindt het niet zo erg dat een ander spelfouten maakt. Maar ja, de mensen die geen spelfouten maken, schrijven zich waarschijnlijk niet in voor een cursus ‘Correct Nederlands’  of ‘Uw Nederlands geüpdatet’. Dat is mijn doelgroep niet.

Mijn doelgroep bestaat uit mensen die bewust onbekwaam zijn. Zij voelen zich onzeker over de kwaliteit van hun spelling. Juist deze mensen leer ik hoe je het ’t kofschip gebruikt om de werkwoordvormen correct te spellen. En waarom je niet ‘zzp-er’ schrijft maar ‘zzp’er’.

Als ik Jansen goed begrijp, vinden zij dat na afloop van mijn cursus niet meer belangrijk. Daar kan ik mee leven. All’s well that ends well.